Trong bối cảnh thực tế về kinh tế – xã hội có nhiều thay đổi một cách nhanh chóng, các bên giao kết hợp đồng không thể dự liệu được toàn bộ các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng. Sau khi hợp đồng được giao kết, không ít các trường hợp hoàn cảnh lúc thực hiện hợp đồng có thay đổi lớn so với hoàn cảnh lúc giao kết làm cho một bên bị ảnh hưởng và nếu tiếp tục thực hiện hợp đồng thì sẽ phải chịu thiệt hại nghiêm trọng. Sự kiện thay đổi này không phải là sự kiện bất khả kháng làm cho hợp đồng không thể thực hiện được. Để bảo đảm quyền và lợi ích cân bằng giữa các bên, pháp luật Việt Nam đã thực tiễn hóa quy định về nguyên tắc “hoàn cảnh thay đổi cơ bản” theo Bộ Luật Dân sự 2015.
- Hiểu rõ khái niệm “Hoàn cảnh thay đổi cơ bản”
Căn cứ theo Khoản 1 Điều 420 Bộ Luật Dân sự 2015, để được xem là hoàn cảnh thay đổi cơ bản phải đáp ứng đủ 05 điều kiện gồm:
- Sự thay đổi hoàn cảnh do nguyên nhân khách quan xảy ra sau khi giao kết hợp đồng.
Nguyên nhân dẫn đến hoàn cảnh thay đổi thường xuất phát từ các hiện tượng thiên nhiên như bão lũ, lốc xoáy, sạt lở, dịch bệnh… hoặc sự thay đổi hoàn cảnh xã hội như dịch bệnh, chiến tranh, đình công, khủng hoảng kinh tế,…. Trường hợp nguyên nhân dẫn đến hoàn cảnh thay đổi là do chủ chủ đích của một bên thì sẽ không được chấp nhận.
- Tại thời điểm giao kết hợp đồng, các bên không thể lường trước được về sự thay đổi hoàn cảnh
Trường hợp sự kiện ảnh hưởng là sự kiện đã có dấu hiệu trước khi giao kết hợp đồng, có thể lường trước được hoặc là một sự kiện mà trong khả năng của mình, bên bị ảnh hưởng có thể đánh giá được hoặc buộc phải đánh giá được là có rủi ro xảy ra thì cũng không thể được xem là hoàn cảnh thay đổi cơ bản.
- Hoàn cảnh thay đổi lớn đến mức nếu như các bên biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc được giao kết nhưng với nội dung hoàn toàn khác
Bên bị ảnh hưởng cần phải chứng minh được mức độ ảnh hưởng của sự kiện hoàn cảnh thay đổi đối với giao dịch đã giao kết. Mức độ ảnh hưởng này phải đủ lớn để chứng minh rằng, nếu sự kiện này xảy ra ở thời điểm giao kết hợp đồng thì, bằng hiểu biết của một người bình thường, hợp đồng cũng sẽ không được giao kết với các điều khoản và điều kiện như vậy.
- Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không có sự thay đổi nội dung hợp đồng sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên
Đây là mục đích mà điều luật muốn bảo vệ. Bên bị ảnh hưởng sẽ cần chứng minh rằng, việc tiếp tục thực hiện hợp đồng sẽ là một sự bất cân bằng nghiêm trọng, một bên sẽ chịu thiệt hại nghiêm trọng dù rằng bên kia có thể sẽ không có được một khoản lợi đáng kể nào.
- Bên có lợi ích bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép, phù hợp với tính chất của hợp đồng mà không thể ngăn chặn, giảm thiểu mức độ ảnh hưởng đến lợi ích.
Bên bị ảnh hưởng cần chứng minh sự nỗ lực của mình để cố gắng đảm bảo các điều kiện ban đầu của giao dịch được thực hiện nhưng không được. Điều này như là một điều kiện để chứng minh thiện chí của một bên, tránh điều luật bị lạm dụng áp dụng tùy tiện.
- Ví dụ trường hợp cụ thể có thể dẫn đến “Hoàn cảnh thay đổi cơ bản”
Một công ty du lịch ký hợp đồng với một khách sạn để tổ chức một sự kiện lớn vào cuối năm. Tuy nhiên, trước ngày diễn ra sự kiện, một dịch bệnh bùng phát, dẫn đến việc chính phủ ban hành lệnh cấm tụ tập đông người. Điều này khiến cho việc tổ chức sự kiện trở nên bất khả thi.
Các vấn đề pháp lý:
- Hoàn cảnh thay đổi cơ bản: Dịch bệnh là một sự kiện bất khả kháng, không lường trước được và gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho cả hai bên.
- Trách nhiệm của các bên: Cả công ty du lịch và khách sạn đều không thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng.
- Giải pháp: Các bên có thể đàm phán để sửa đổi hoặc chấm dứt hợp đồng, hoặc yêu cầu tòa án giải quyết.
Phân tích:
- Áp dụng quy định: Trường hợp này rõ ràng thuộc trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Dịch bệnh là một sự kiện khách quan, không lường trước được và đã làm thay đổi hoàn toàn điều kiện thực hiện hợp đồng.
- Các yếu tố cần xem xét: Tòa án sẽ xem xét các yếu tố như: mức độ thiệt hại của mỗi bên, khả năng dự đoán rủi ro của các bên, các điều khoản trong hợp đồng (nếu có) để đưa ra phán quyết.
- Kết quả giải quyết: Tòa án có thể quyết định:
- Cho phép các bên chấm dứt hợp đồng mà không bị phạt.
- Yêu cầu các bên sửa đổi hợp đồng để phù hợp với tình hình mới.
- Chia sẻ thiệt hại giữa các bên.
- Kiến nghị một số giải pháp nhằm giải quyết vụ việc khi xảy ra hoàn cảnh thay đổi cơ bản
- Đàm phán: Đây là giải pháp đầu tiên và quan trọng nhất. Các bên nên ngồi lại với nhau để tìm ra giải pháp phù hợp, có thể là sửa đổi hợp đồng, chấm dứt hợp đồng hoặc các giải pháp khác.
- Yêu cầu sửa đổi hợp đồng: Nếu không đạt được thỏa thuận qua đàm phán, bên bị thiệt hại có quyền yêu cầu tòa án sửa đổi hợp đồng.
- Yêu cầu chấm dứt hợp đồng: Trong trường hợp sửa đổi hợp đồng không khả thi, bên bị thiệt hại có quyền yêu cầu tòa án chấm dứt hợp đồng.
- Bồi thường thiệt hại: Bên có lỗi hoặc bên gây ra thiệt hại có nghĩa vụ bồi thường cho bên bị hại.
Hoàn cảnh thay đổi cơ bản là một vấn đề phức tạp đòi hỏi các bên tham gia giao dịch phải có kiến thức pháp luật và kỹ năng đàm phán tốt. Việc xây dựng các hợp đồng chặt chẽ, dự phòng các rủi ro và sử dụng công nghệ để hỗ trợ giải quyết tranh chấp là những giải pháp cần thiết để đối phó với những thay đổi không lường trước được của thị trường.
| Trên đây là bài viết của Công ty Luật TNHH Danh Tiếng. Mọi thắc mắc cần được tư vấn của quý khách hàng xin vui lòng liên hệ qua số điện thoại, email hoặc liên hệ trực tiếp tại Công ty để được hỗ trợ.
CÔNG TY LUẬT TNHH DANH TIẾNG Địa chỉ: Tầng 3, số 372 Lê Văn Sỹ, Phường 2, Quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh. Hotline: 0838.612.333 – 0973.231.333 Email: luatdanhtieng@gmail.com |